8

နိုင်ငံတော်တစ်ခု တည်ငြိမ်စွာ လည်ပတ်နိုင်ရန် ယုံကြည်မှုသည် အရေးပါသည့် အခြေခံတစ်ရပ်ဖြစ်သည်။ ပြည်သူများက အစိုးရအပေါ် ယုံကြည်မှုရှိမှသာ ဥပဒေစိုးမိုးမှု၊ အုပ်ချုပ်ရေးစနစ်နှင့် လူမှုစီးပွားရေးလုပ်ငန်းများကို ပုံမှန် ဆောင်ရွက်နိုင်မည်ဖြစ်သည်။ ထို့အတူ အစိုးရများအတွက်လည်း ပြည်သူများ၏ ပူးပေါင်းဆောင်ရွက်မှုနှင့် ယုံကြည်မှုသည် အရေးကြီးသည့် အင်အားတစ်ရပ်ဖြစ်သည်။ သို့သော် ယုံကြည်မှုသည် မျှတသည့် စစ်ဆေးထိန်းညှိမှု၊ တာဝန်ခံမှုနှင့် ပွင့်လင်းမြင်သာမှုများ မပါဝင်တော့သည့်အခါ “ယုံကြည်မှုလွန်ကဲခြင်း” အဖြစ် ပြောင်းလဲသွားနိုင်ပြီး၊ ထိုအခြေအနေသည် နိုင်ငံရေး၊ စီးပွားရေးနှင့် လူမှုရေးဆိုင်ရာ အန္တရာယ်များစွာကို ဖြစ်ပေါ်စေနိုင်သည်။

ယုံကြည်မှုလွန်ကဲခြင်းဆိုသည်မှာ လူပုဂ္ဂိုလ်တစ်ဦး၊ အဖွဲ့အစည်းတစ်ခု သို့မဟုတ် အုပ်ချုပ်ရေးယန္တရားတစ်ခုအပေါ် အလွန်အကျွံ ယုံကြည်ခြင်း၊ ဝေဖန်ထောက်ပြမှုများကို လက်မခံနိုင်တော့ခြင်းနှင့် အမှားများကို မမြင်နိုင်တော့သည့် အခြေအနေကို ဆိုလိုသည်။ ထိုကဲ့သို့သော ယုံကြည်မှုသည် အစပိုင်းတွင် တည်ငြိမ်မှုတစ်ခုကဲ့သို့ ထင်ရသော်လည်း၊ အချိန်ကြာလာသည်နှင့်အမျှ အာဏာအလွဲသုံးစားမှု၊ အဖွဲ့အစည်းပျက်စီးမှုနှင့် ပြည်သူများ၏ အခွင့်အရေး ကျဆင်းမှုတို့ကို ဖြစ်ပေါ်စေနိုင်သည်။

နိုင်ငံရေးသမိုင်းကို ပြန်လည်သုံးသပ်ပါက ယုံကြည်မှုလွန်ကဲခြင်းကြောင့် ပြိုကွဲသွားခဲ့သည့် နိုင်ငံများ၊ အာဏာရှင်စနစ်များနှင့် လူထုဆန့်ကျင်မှုများကို များစွာတွေ့ရှိနိုင်သည်။ တချို့သော ခေါင်းဆောင်များသည် အစပိုင်းတွင် လူထုထောက်ခံမှု အပြည့်အဝ ရရှိခဲ့ကြသော်လည်း၊ ထိုထောက်ခံမှုများက အာဏာကို ထိန်းချုပ်ရန် လိုအပ်သည့် စနစ်များကို အားနည်းသွားစေခဲ့သည်။ ဝေဖန်သူများကို ရန်သူအဖြစ် သတ်မှတ်လာခြင်း၊ မီဒီယာများကို ထိန်းချုပ်လာခြင်း၊ တရားစီရင်ရေးစနစ်ကို နိုင်ငံရေးအကျိုးအတွက် အသုံးချလာခြင်းတို့သည် ယုံကြည်မှုလွန်ကဲခြင်း၏ နောက်ဆက်တွဲဖြစ်စဉ်များအဖြစ် တွေ့ရတတ်သည်။

အထူးသဖြင့် အာဏာကို လူတစ်ဦးတည်း သို့မဟုတ် အဖွဲ့အစည်းတစ်ခုတည်းထံ စုစည်းထားသည့် နိုင်ငံများတွင် ယုံကြည်မှုလွန်ကဲခြင်းသည် ပိုမိုအန္တရာယ်ရှိလာသည်။ ပြည်သူများက “ခေါင်းဆောင်က မှန်မည်” ဟု ယုံကြည်လာသည့်အခါ မေးခွန်းထုတ်နိုင်သည့် ယဉ်ကျေးမှု တဖြည်းဖြည်း ပျောက်ကွယ်သွားတတ်သည်။ ထိုအခါ အမှားများကို အချိန်မီ ပြင်ဆင်နိုင်သည့် အခွင့်အလမ်းများ လျော့နည်းသွားပြီး၊ အုပ်ချုပ်ရေးစနစ်အတွင်း ချို့ယွင်းချက်များ စုပုံလာတတ်သည်။

ယုံကြည်မှုလွန်ကဲခြင်း၏ အန္တရာယ်သည် ပြည်သူများဘက်တွင်သာ မဟုတ်ဘဲ အာဏာပိုင်များဘက်တွင်လည်း ရှိနေသည်။ အစိုးရများ သို့မဟုတ် အုပ်ချုပ်ရေးအဖွဲ့အစည်းများက ပြည်သူများ၏ ထောက်ခံမှုကို အမြဲတမ်း ရရှိမည်ဟု ယူဆလာသည့်အခါ လူထု၏ နေ့စဉ်ဘဝ အခက်အခဲများကို မမြင်နိုင်တော့သည့် အခြေအနေများ ဖြစ်ပေါ်လာတတ်သည်။ စီးပွားရေးကျဆင်းမှု၊ အလုပ်လက်မဲ့ပြဿနာ၊ ကုန်ဈေးနှုန်းမြင့်တက်မှုနှင့် လူမှုဖိအားများကို အချိန်မီ မဖြေရှင်းနိုင်တော့သည့်အခါ ပြည်သူများ၏ ယုံကြည်မှုသည် တဖြည်းဖြည်း ပျက်စီးလာနိုင်သည်။

နိုင်ငံရေးလေ့လာသူများကမူ ဒီမိုကရေစီစနစ်၏ အဓိကအခြေခံမှာ “ယုံကြည်မှုနှင့် စစ်ဆေးထိန်းညှိမှုတို့၏ ဟန်ချက်ညီမှု” ဖြစ်ကြောင်း ထောက်ပြကြသည်။ အစိုးရတစ်ရပ်သည် ပြည်သူများ၏ ယုံကြည်မှုကို ရရှိရမည် ဖြစ်သလို၊ ပြည်သူများကလည်း အစိုးရ၏ လုပ်ဆောင်ချက်များကို မေးခွန်းထုတ်နိုင်သည့် အခွင့်အရေး ရှိရမည်ဖြစ်သည်။ ထိုကဲ့သို့ စစ်ဆေးထိန်းညှိနိုင်သော စနစ်များ မရှိပါက ယုံကြည်မှုသည် တဖြည်းဖြည်း အာဏာအလွဲသုံးစားမှုကို ဖုံးကွယ်ပေးသည့် ကိရိယာတစ်ခု ဖြစ်သွားနိုင်သည်။

နိုင်ငံရေးအာဏာသာမက စစ်ရေးအဖွဲ့အစည်းများ၊ တရားစီရင်ရေးယန္တရားများနှင့် အုပ်ချုပ်ရေးဌာနများတွင်လည်း ယုံကြည်မှုလွန်ကဲခြင်း၏ အကျိုးဆက်များကို တွေ့ရနိုင်သည်။ အဖွဲ့အစည်းအတွင်း အထက်အရာရှိများ၏ ဆုံးဖြတ်ချက်များကို မေးခွန်းမထုတ်နိုင်သည့် ယဉ်ကျေးမှု ပေါ်ပေါက်လာသည့်အခါ အမှားများသည် အဆင့်ဆင့် ပြန်လည်စစ်ဆေးခြင်း မရှိဘဲ ဆက်လက်ဖြစ်ပေါ်တတ်သည်။ ထိုသို့ အတွင်းပိုင်းဝေဖန်ထောက်ပြမှုများ မရှိတော့သည့်အခါ အဖွဲ့အစည်းတစ်ခုလုံး၏ စွမ်းဆောင်ရည် ကျဆင်းလာနိုင်သည်။

လက်ရှိ ကမ္ဘာ့နိုင်ငံရေးအခြေအနေများတွင်လည်း ယုံကြည်မှုလွန်ကဲခြင်း၏ သက်ရောက်မှုကို တွေ့မြင်နိုင်သည်။ တချို့နိုင်ငံများတွင် ခေါင်းဆောင်တစ်ဦး၏ ပုဂ္ဂိုလ်ရေးလူကြိုက်များမှုသည် အဖွဲ့အစည်းများ၏ အခန်းကဏ္ဍထက် ပိုမိုကြီးမားလာသည်။ ထိုအခါ နိုင်ငံရေးပါတီများ၊ ဥပဒေပြုလွှတ်တော်များနှင့် လွတ်လပ်သော မီဒီယာများ၏ အရေးပါမှု လျော့နည်းလာပြီး၊ အာဏာကို လူတစ်ဦးတည်းထံ စုစည်းလာသည့် အခြေအနေများ ပေါ်ပေါက်လာတတ်သည်။

နိုင်ငံရေးကျွမ်းကျင်သူများကမူ ခေါင်းဆောင်တစ်ဦးအပေါ် အလွန်အကျွံ မှီခိုသည့် စနစ်များသည် ရေရှည်တည်ငြိမ်မှု မရှိကြောင်း သတိပေးကြသည်။ အကြောင်းမှာ လူတစ်ဦးတည်း၏ ဆုံးဖြတ်ချက်များသည် အမှားကင်းနိုင်မည် မဟုတ်သလို၊ လူတစ်ဦး၏ စွမ်းရည်ပေါ် မူတည်နေသည့် စနစ်များသည် အပြောင်းအလဲကြုံတွေ့သည့်အခါ အလွယ်တကူ ပြိုကွဲသွားနိုင်ခြင်းကြောင့်ဖြစ်သည်။

ယုံကြည်မှုလွန်ကဲခြင်းသည် လူမှုကွန်ရက်မီဒီယာခေတ်တွင် ပိုမိုမြန်ဆန်စွာ ပျံ့နှံ့လာနိုင်သည်။ လူမှုကွန်ရက်များပေါ်တွင် ခေါင်းဆောင်များ၊ နိုင်ငံရေးအဖွဲ့အစည်းများ သို့မဟုတ် အုပ်စုများအပေါ် အထင်ကြီးအားပေးမှုများသည် ခံစားချက်အခြေပြု လှုပ်ရှားမှုများအဖြစ် ပြောင်းလဲလာတတ်သည်။ ထိုသို့သော အခြေအနေများတွင် အချက်အလက်မှန်များထက် စိတ်ခံစားမှုကို အခြေခံသည့် သတင်းအချက်အလက်များ ပိုမိုပျံ့နှံ့လာနိုင်သည်။

သတင်းမှားများ၊ ဝါဒဖြန့်မှုများနှင့် အွန်လိုင်းလှုံ့ဆော်မှုများသည် လူထု၏ အမြင်များကို လွယ်ကူစွာ သက်ရောက်စေနိုင်ပြီး၊ မေးခွန်းထုတ်သည့် ယဉ်ကျေးမှုကို အားနည်းသွားစေတတ်သည်။ ထိုအခါ လူ့အဖွဲ့အစည်းအတွင်း အမြင်ကွဲပြားမှုများ ပိုမိုပြင်းထန်လာပြီး၊ အပြန်အလှန် နားလည်မှုနှင့် ဆွေးနွေးညှိနှိုင်းနိုင်မှုများ လျော့နည်းလာနိုင်သည်။

ထို့အပြင် ယုံကြည်မှုလွန်ကဲခြင်းသည် စီးပွားရေးကဏ္ဍတွင်လည်း အန္တရာယ်ဖြစ်စေနိုင်သည်။ အုပ်ချုပ်ရေးအဖွဲ့အစည်းများ၏ ဆုံးဖြတ်ချက်များကို စစ်ဆေးနိုင်သည့် စနစ်များ အားနည်းလာသည့်အခါ အဂတိလိုက်စားမှု၊ အာဏာအလွဲသုံးစားမှုနှင့် အရင်းအမြစ်များ မမျှတစွာ ခွဲဝေမှုများ ဖြစ်ပေါ်လာတတ်သည်။ ထိုသို့သော အခြေအနေများသည် ပြည်တွင်းရင်းနှီးမြှုပ်နှံမှုများကိုသာမက နိုင်ငံခြားရင်းနှီးမြှုပ်နှံမှုများကိုပါ ထိခိုက်စေနိုင်သည်။

စီးပွားရေးပညာရှင်များကမူ ယုံကြည်မှုရှိသော အုပ်ချုပ်ရေးစနစ်သည် အရေးကြီးသော်လည်း၊ ထိုယုံကြည်မှုသည် ပွင့်လင်းမြင်သာမှုနှင့် တာဝန်ခံမှုတို့အပေါ် အခြေခံရမည်ဟု ဆိုကြသည်။ အကယ်၍ အာဏာပိုင်များကို မေးခွန်းမထုတ်နိုင်တော့သည့် အခြေအနေများ ဖြစ်ပေါ်လာပါက စီးပွားရေးမူဝါဒများသည် လူတစ်စု၏ အကျိုးစီးပွားအတွက်သာ အသုံးချခံရနိုင်ကြောင်း ၎င်းတို့က သတိပေးကြသည်။

လူမှုရေးအရလည်း ယုံကြည်မှုလွန်ကဲခြင်းသည် လူထု၏ စဉ်းစားတွေးခေါ်နိုင်မှုကို ထိခိုက်စေနိုင်သည်။ ခေါင်းဆောင်တစ်ဦး သို့မဟုတ် အဖွဲ့အစည်းတစ်ခု၏ ပြောဆိုချက်များကို အမှန်တရားအဖြစ်သာ လက်ခံလာသည့်အခါ သီးခြားလွတ်လပ်သော အတွေးအခေါ်များ လျော့နည်းလာတတ်သည်။ ထိုအခါ လူမှုအဖွဲ့အစည်းအတွင်း ဝေဖန်သုံးသပ်နိုင်သည့် ယဉ်ကျေးမှု ပျောက်ကွယ်လာပြီး၊ အုပ်စုလိုက် အတွေးအမြင်တူညီမှုများသာ ကျန်ရှိလာနိုင်သည်။

နိုင်ငံရေးသမိုင်းတွင် လူထု၏ ယုံကြည်မှုကို အခြေခံကာ အာဏာကို ခိုင်မာအောင် တည်ဆောက်ခဲ့သည့် ခေါင်းဆောင်များစွာ ရှိခဲ့သော်လည်း၊ ထိုယုံကြည်မှုများသည် နောက်ဆုံးတွင် အာဏာရှင်ဆန်သည့် စနစ်များအဖြစ် ပြောင်းလဲသွားခဲ့သည့် ဖြစ်ရပ်များလည်း များစွာ ရှိခဲ့သည်။ ထိုဖြစ်ရပ်များက ယုံကြည်မှုသည် အရေးကြီးသော်လည်း စစ်ဆေးထိန်းညှိမှုများ မပါဝင်ပါက အန္တရာယ်ရှိနိုင်ကြောင်း ပြသနေသည်။

ကျွမ်းကျင်သူများ၏ အမြင်အရ ကျန်းမာသော လူ့အဖွဲ့အစည်းတစ်ခုတွင် ယုံကြည်မှုနှင့် ဝေဖန်ထောက်ပြမှုတို့သည် အတူတကွ ရှိနေရမည်ဖြစ်သည်။ ပြည်သူများသည် အစိုးရကို ယုံကြည်နိုင်ရမည် ဖြစ်သလို၊ အစိုးရ၏ လုပ်ဆောင်ချက်များကိုလည်း စောင့်ကြည့်နိုင်ရမည် ဖြစ်သည်။ မီဒီယာများ၊ အရပ်ဘက်အဖွဲ့အစည်းများနှင့် တရားစီရင်ရေးယန္တရားများသည် အာဏာကို ထိန်းညှိနိုင်သည့် အခန်းကဏ္ဍများကို ထမ်းဆောင်နိုင်ရမည် ဖြစ်သည်။

နောက်ဆုံးတွင် ယုံကြည်မှုသည် နိုင်ငံတစ်နိုင်ငံ၏ တည်ငြိမ်မှုအတွက် မရှိမဖြစ်လိုအပ်သည့် အရာတစ်ခု ဖြစ်သော်လည်း၊ ယုံကြည်မှုလွန်ကဲလာသည့်အခါ အာဏာအလွဲသုံးစားမှု၊ လူ့အခွင့်အရေးချိုးဖောက်မှု၊ စနစ်ပျက်စီးမှုနှင့် လူမှုရေးပဋိပက္ခများကို ဖြစ်ပေါ်စေနိုင်သည်။ ထို့ကြောင့် ယုံကြည်မှုသည် မေးခွန်းမထုတ်သော သစ္စာခံမှုတစ်ခု မဖြစ်သင့်ဘဲ၊ တာဝန်ခံမှု၊ ပွင့်လင်းမြင်သာမှုနှင့် အပြန်အလှန် စစ်ဆေးထိန်းညှိနိုင်သည့် စနစ်များအပေါ် အခြေခံထားသော ယုံကြည်မှုဖြစ်ရန် လိုအပ်ကြောင်း လေ့လာသူများက ထောက်ပြနေကြသည်။

ဒီမိုကရေစီစနစ်တစ်ခု၏ အင်အားသည် ခေါင်းဆောင်တစ်ဦးအပေါ် မူတည်ခြင်းမဟုတ်ဘဲ၊ အဖွဲ့အစည်းများ၏ ခိုင်မာမှု၊ ဥပဒေစိုးမိုးမှုနှင့် ပြည်သူများ၏ လွတ်လပ်စွာ မေးခွန်းထုတ်နိုင်ခွင့်များအပေါ် မူတည်နေသည်။ ထိုကဲ့သို့သော ဟန်ချက်ညီသည့် စနစ်တစ်ခုသာလျှင် ယုံကြည်မှုကို အင်အားတစ်ရပ်အဖြစ် အသုံးချနိုင်ပြီး၊ ယုံကြည်မှုလွန်ကဲခြင်း၏ အန္တရာယ်များမှ ကာကွယ်နိုင်မည်ဖြစ်သည်။

(ကျော်စွာမင်း သည် _ ရန်ကုန်တက္ကသိုလ်တွင် Diploma in Political Science (DPS) နိုင်ငံရေးသိပ္ပံဒီပလိုမာသင်တန်းကို တက်ရောက်နေသော ရခိုင်ပြည်က လူငယ်ကျောင်းသားတစ်ဦးဖြစ်သည်။ ကျော်စွာမင်း အမည်မှာ စာရေးသူ၏ ကလောင်အမည်သာဖြစ်ပါသည်)